درياي مازندران بزرگ ترين درياچه ي جهان در شمالي ترين بخش خاك ميهن باستاني ما قراردارد. درياچه اي با پيرامون ٧٠٠٠ كيلومتر وپهنه ي ٣٩٤٢٠٠ كيلومتر مربع . اين درياچه ي پهناور كه روزگاري بخشي از درياي بزرگ تيتيوس بود حدود ٢٥٠ ميليون سال پيش از اعضا خانواده اش ، دريا هاي آرال ، مديترانه ، سياه و درياي پارس جدا افتاد و به پهناور ترين درياچه ي گيتي بدل شد. درياي مازندران در طول تاريخ رخ دادهاي بزرگي را در پيرامون خود شاهد بوده و در هر برهه اي از تاريخ مردمان اين كشور كهن نامي بر آن نهادند. نام ان دريا در نقشه هاي مورد تاييد موسسه ي گيتا شناسي و ژئوفيزيك ايران خزر ذكر شده و نامي كه در جهان به آن شهرت دارد كاسپين است. اما اينكه اين دو نام از كجا آمده ، موضوعي است كه سبب نگارش اين نوشتار شد. همان گونه كه پيش از اين گفته شد ، درياي مازندران نام هاي بسيري را در تاريخ بر خود ديد. چون ، درياي هيركانيان،ساكازنه،كاسپين،خزر،تبرستان، ،درياي خراسان،اكفوده دريا، قزوين ، گيلان، ساري، باكو، ديلم، خوالينسك،تنگيز و... اما آنچه اينجا به آن پرداخته مي شود ، سه نام اخير است كه همچنان مورد استفاده قرار مي گيرند. خزر : خزرهاي ترك نژاد ، نزديك به ٢٠ سده پيش از بيابان هاي بي آب آسياي ميانه به سوي سرزمين هاي باختري كوچ كرده و سرانجام در كرانه هاي باختري درياي مازندران ساكن شدند. اين قوم كه در طول تاريخ به قومي وحشي مشهورند ، در حدود سده ي ششم ميلادي ، حكومت مستقلي به وجود آوردند وكشور خود را خاقانات خزر ناميدند. خزرها در همان سال ها اندك اندك به دين يهود در آمدند ، و اين دين در خاقانات خزر به رسميت شناخته شد.آنان پس از تشكيل حكومت مستقل و تثبيت آن ، هجوم به اقوام همسايه را كه اغلب مردمان اسلاو بودند ، آغاز كردند. و هر از گاهي نيز خساراتي به بخش هاي شمالي امپراطوري ساساني وارد مي آوردند، تا آنكه براي جلوگيري از هجوم گاه به گاه اين اقوام نيمه وحشي به دستور كيخسروَ اَنوشِ رَوان ديواري بزرگي در شهر دربند ساخته شد، كه سنگ نبشته ي اين دستور نيز همچنان بر جاست. تا آنكه در سده هاي ٩و١٠ ميلادي با حمله ي اقوام روس خزرها سرزمين هايشان را از دست دادند و به سوي اروپاي شرقي گريختند.
٢. كاسپين: كاسپين،كاسپيا، كاسپيانا ، كاسپي،كه شكل نخستين اين نام ها ، نام شناخته شده ي كنوني درياي مازندران در جهان است از نام قومي ايراني نژاد گرفته شده كه تا ٢٠٠٠ سال پيش از ميلاد ساكنان جنوب قفقاز بودند . و آغاز هزاره ي نخست پيش از ميلاد به سوي سرزمين هاي جنوبي كوچانده شدند . كاسپ ها مردماني با پوست سپيد ، موهاي روشن و چشماني كبود بودند. آنان با گذر از منطق كوهستاني شمال گيلان كنوني وارد ايران شكاسپ ها به آئين ميترا ايمان داشتند. تنديس هاي بيشماري از خود بر جاي گذاشتند كه شمار زيادي از آنها در حفاري هاي تپه هاي املش يافت شده است. ٣.مازندران: درباره ي نام مازندران و معناي آن عقايد بسياري وجود دارد. كه شماري از آنها را بر مي شمرم . عده اي ”موز“ را نام كوهي گرفته اند كه در دل البرز واقع است ، وبا گشايش پاره ي نخست، پاره ي دوم را ” اندر آن “ پنداشتند . كه در تاريخ تبرستان ابن اسفنديار ، نيز به اين نكته اشاره شده است . عده اي نيز واژه ي ”ماز “ را به معناي دژ گرفتند و تركيب واژگاني را به معناي جايي كه دژهاي بسياري در آن واقع است ترجمه كردند. مي گويند مازيار پور قارن، سردار مشهور تبري ، دستور ساخت دژ ها مستحكمي را در دل البرز داد تا از ورود تازيان جلوگيري كند . اما نظريه ي ديگري نيز وجود دارد كه ديدگاه زبان شناسانه بسيار قابل توجه است . يكي از خدايان هندو-ايراني با نام ”ايندرا“ كه خداي جنگاوري و طبقه ي جنگاور بوده سبب پديد آمدن اين نام است . آرياييان كه به ايزدان متعدد ايمان داشتند پنج ايزد را برتر مي شمردند ١.ميترا ٢. ايندرا ٣. وَرونا ٤.نَساتيا بدين ترتيب از آن رو كه مردمان شمال فلات ايران بر اين اعتقاد بودند ، و نيز مردماني تنومند و جنگ آور ، نام اين ايزد را بر سر زمين خود نهادند . پاره ي نخست به صورت مز ، مها ، مهي ، مزي ، كه همگي به معناي بزرگ اند ، پاره ي دوم ايندرا يا ايندر كه از آن سخن رفت ، و پاره ي سوم پسوند ”ان“ است كه موقعيت مكاني را نشان ميدهد . پس ”مز ايندرا ان “ يا مازندران به معناي سرزمين ايندراي بزرگ است .
اما در پايان سوالي مطرح مي شود ، جامعه ي جهاني اين درياچه پهناور را با نام قومي ايراني نژاد به نام کاسپین مي شناسد و ما به عنوان نگاهبان اين فرهنگ كهن آن را با نامي به رسميت مي شناسيم ، كه از اقوامي وحشي بر جاي مانده است. كدام يك به نظر صحيح تر مي رسند ؟ اين پرسشي است كه پاسخ آن و داوري در باره ي آن را به انديشه ي تواناي خواننده ي ايراني مي سپارم
امکانات
